ڕێبین م. ئەحمەد

وەک ئەندازیارێکی نەرمەکاڵا، مامۆستای زانکۆ و پاڵێوراوی دکتۆرا، ڕێبین هاودامەزرێنەری کۆد لاب (The Code Lab) بوو لە هەولێر بۆ ئەوەی دەستپێکێکی ڕاستەقینە لە بواری تەکنەلۆجیادا بە منداڵانی کوردستان و عێراق ببەخشێت زۆر پێش قۆناغی زانکۆ، بە زمانی خۆیان. لە ماوەی سێ ساڵدا، دامەزراوەکەی لە ژوورێکی بچووکەوە گەیاندە ڕێکخراوێک کە گۆڕانکاری لە شێوازی بیرکردنەوەی قوتابخانەکانی سەرتاسەری ناوچەکە سەبارەت بە پەروەردەی تەکنەلۆجی کردووە.

ئەو پرسیارەی کە بووە هۆی دەستپێکردنی

ڕێبین م. ئەحمەد نزیکەی دەیەیەک لە خوێندنی باڵادا بەسەر بردووە، و لە پێشەوەی هۆڵی وانەوتنەوەدا بەردەوام هەمان شتی دەبینی: قوتابییە زیرەک و بەئامانجەکان لە تەمەنی هەژدە ساڵیدا یەکەم دێڕی کۆدیان دەنووسی. منداڵان لە کوردستان و عێراقدا لەناو تەکنەلۆجیادا گەورە دەبن، کەچی نزیکەی هیچ کەسێک فێری نەدەکردن چۆن شتی پێ دروست بکەن. تا دەگەیشتنە زانکۆ، زۆربەیان ئەو پیشانەیان هەڵدەبژارد کە هەرگیز هەلی تاقیکردنەوەیان بۆ نەڕەخسابوو.

بۆیە پرسیارێکی سادەی کرد:

بۆچی چاوەڕێ بکەین تا هەژدە ساڵی؟ بۆچی لە پێنج ساڵییەوە دەست پێنەکەین؟

ئەم پرسیارە بوو بە کۆد لاب. ڕێبین لەگەڵ سەتار داود، کە هاوبەشیەتی لە کۆمپانیای نەرمەکاڵای ئۆپتیمەڵ (Optimal) لە ساڵی ٢٠١٦ەوە، هاودامەزرێنەری بوون بە یەک مەبەست: شوێنێک کە گەنجان بتوانن کۆدکردن، ڕۆبۆتیک و ژیریی دەستکرد لە نزیک ماڵەکانیانەوە فێر ببن، لە ئاستی خۆیان و بە زمانی خۆیان. وەک خۆی دەڵێت:

ئێمە درکمان بەوە کرد کە هەرچەندە زۆرێک لە منداڵان خولیای تەکنەلۆجیایان هەبوو، بەڵام بە سادەیی نەیاندەزانی لە کوێوە دەست پێبکەن.

بونیادنان بێ چاوەڕوانی

کۆد لاب لە ئابی ٢٠٢٣ کرایەوە، لە ساڵێکی پڕ لە ململانێی ناوچەیی و قەیرانی ئابووریدا. هیچ پارەدارکردنێکی دەرەکی نەبوو و چاوەڕێی هیچ کەسێکیش نەبوون، تەنها ژوورێکی ٧٠ مەتر دووجا بوو. هەر دینارێک کە بەدەستیان دەهێنا دەگەڕایەوە بۆ ناو پۆلەکە. لەبڕی هێنانی پڕۆگرامێکی ئامادەکراو لە دەرەوە، ڕێبین و تیمەکەی مەنهەجی تایبەت بە خۆیان نووسی، بە پشتبەستن بە توێژینەوەی ئەکادیمی و چەندین ساڵ ئەزموونی دروستکردنی نەرمەکاڵای ڕاستەقینە.

هەموو هەڵبژاردنێک بۆ ئاسانکاریی دەستگەیشتن بوو: وانەکان بە زمانی کوردی، عەرەبی و ئینگلیزی؛ ئەو خولانەی کە لەسەر لاپتۆپی ئاسایی کار دەکەن، چونکە "نابێت خێزانەکان ناچار بن ئامێری گرانبەها بکڕن تەنها بۆ ئەوەی منداڵەکانیان فێر ببن"؛ کیتی ڕۆبۆتیکی سادە و ئاسان بۆ بەکارهێنان؛ و پۆلی تایبەت بۆ ئەو منداڵانەی ئۆتیزم و گرفتی سەرنجیان هەیە.

تا ساڵی ٢٠٢٤، کۆد لاب ڕووبەرەکەی دوو هێندە زیادیکرد بۆ ١٥٠ مەتر دووجا، و لە ساڵی ٢٠٢٥دا گواسترایەوە بۆ ناوەندێکی فێربوونی سێ نهۆمی کە ڕووبەرەکەی ٣٠٠ مەتر دووجایە. ئێستا زیاتر لە ٣،٠٠٠ فێرخواز، لە منداڵانی پێنج ساڵەوە تا پیشەگەرە گەنجەکان، بەشدارییان لە پڕۆگرامەکانیدا کردووە. کۆد لاب مەنهەجی تەکنەلۆجیای لە قوتابخانەی کینگز (King’s School) داڕشتووەتەوە، چوار تاقیگەی ڕۆبۆتیکی ئامادە کردووە کە گەورەترینیان لەسەر ئاستی وڵات لە زانکۆی پۆلیتەکنیکی هەولێرە، وەکو هاوبەشی جێبەجێکار بۆ پڕۆگرامی هاووڵاتیی داهاتووی (Future Citizen) وەزارەتی دەرەوەی ئەمریکا کاری کردووە، و هاوڕێکخەری پاڵەوانێتیی نیشتمانیی ڕۆبۆتیکی VEX لە عێراق (INVRC)ـە، کە تیمە عێراقییەکان دەنێرێت بۆ پاڵەوانێتیی جیهانیی VEX.

قوتابیان لەسەر ئاستی نیشتمانی

لە کۆد لاب، فێربوونی لێهاتووییەک تەنها نیوەی کارەکەیە؛ قوتابیان هەڵدەستن و ئەوەی دروستیان کردووە پێشکەشی دەکەن. کۆد لاب یەکەمین پێشانگای داهێنانی بە هاوبەشی لەگەڵ یوز هەب (Youth Hub) ڕێکخست، کە لەلایەن بەڕێز ئارین بارزانی، دامەزرێنەری دەزگای کوردستانەوە کرایەوە، و تێیدا ١٠٠ قوتابی لە قوتابخانەکانی هەولێر داهێنانەکانی خۆیان خستە ڕوو.

بۆ ماوەی سێ ساڵ لەسەریەک بەشداریی پێشانگای هایتێکس (HITEX)ـی کردووە و هەموو جارێک یەکێک بووە لە وێستگە هەرە دیارەکانی چالاکییەکە. لە هایتێکسی ٢٠٢٦دا، مەسرور بارزانی، سەرۆکی حکومەتی هەرێمی کوردستان، زیاتر لە پانزە خولەکی لەگەڵ قوتابییەکان بەسەر برد و وتی کە داهاتووی لە چاوەکانیاندا بینیوە. لە ساڵانی ٢٠٢٥ و ٢٠٢٦دا لە پێشانگای میدیکۆ (MEDICO) و پێشانگای میتس (MEETS) کە پێشانگای پەروەردە، تەکنەلۆجیا و قوتابیانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاستە بەشداریی کردووە، و هەموو جارێک شوێنی پێشانگاکەی وەک سەرنجڕاکێشترین شوێن دەردەکەوت. وەزیری پەروەردەی حکومەتی هەرێمی کوردستان، د. ئالان حەمە سەعید ساڵح، فیستیڤاڵی ژیریی دەستکرد و تەکنەلۆجیای کۆد لابی لە قوتابخانەی کینگز بە "گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی لە پەروەردەی کوردستان" وەسف کرد.

بەڵام ئەگەر لە ڕێبین بپرسیت سەرکەوتن چۆنە، ئەو ئاماژە بە شتێکی بچووکتر دەکات:

بینینی منداڵێکی ١٠ ساڵان کە بە شانازی و ڕوونییەوە پڕۆژەی ژیریی دەستکردەکەی ڕوون دەکاتەوە — ئەمە پێناسەی سەرکەوتنە بۆ ئێمە.

گۆڕینی دیمەنەکە

دوای سێ ساڵ، گفتوگۆ سەبارەت بە پەروەردەی تەکنەلۆجیا لە ناوچەکەدا گۆڕاوە. ئەو قوتابخانانەی کە پێشتر کۆدکردنیان وەک شتێکی زیادە دەبینی، ئێستا پلانی پڕۆگرامی تایبەت بە خۆیان دادەنێن، خۆزگە دەخوازن زووتر دەستیان پێ بکردایە، یان پێشوەختە خستوویانەتە بواری جێبەجێکردنەوە. ئەمڕۆ، وەزارەتی پەروەردە و پەیمانگای داهێنانی کوردستان لە ئامادەکاریدان بۆ دروستکردنی ژووری داهێنان لە قوتابخانەکاندا: ئەو مۆدێلەی کە کۆد لاب لە ساڵی ٢٠٢٣ەوە بونیادی دەنێت و سەلماندوویەتی.

ڕێبین شانازی بەوەوە دەکات کە یارمەتیدەر بووە لە دروستکردنی ئەو گۆڕانکارییە لەسەر ئاستی نیشتمانی، و زۆر ڕوونە لەسەر ئەوەی کە چی پێویست بوو بۆ گەیشتن بەمە:

نەمدەویست تەنها ببمە ڕەخنەگرێکی تری بارودۆخەکە. من هەنگاوم نا. چاوەڕێی یارمەتی یان ڕەزامەندیی هیچ کەسێکم نەکرد. من ڕێگاکەم خۆش کرد، و باجێکی قورسیشم لەسەر داوە، بەڵام دڵخۆشم بەوەی کە لەم جێگایەم.

ئەو هەردوو لایەنی بوارەکە بۆ کارەکە دەهێنێت. ڕێبین ئەندازیارێکی نەرمەکاڵا و سەرپەرشتیاری تەکنیکییە (Tech Lead) کە دەیەیەک ئەزموونی لەو پیشەیەدا هەیە، مامۆستایە لە زانکۆی نێودەوڵەتیی تیشک کە وانەکانی ژیریی دەستکرد، ڕۆبۆتیک، هەژمارکردنی هەوری و ئەندازیاریی نەرمەکاڵا دەڵێتەوە، و پاڵێوراوی دکتۆرایە لە زانکۆی کوردستان هەولێر.

خواستەکانی هێشتا فراوانترن: ئەو دەیەوێت پڕۆگرامسازی لە هەموو قوتابخانەیەکدا وەک بەشێک لە مەنهەجی نیشتمانی بوترێتەوە. هۆکارەکەشی سادەیە:

کاتێک ئاستەنگەکان لادەبرێن، قوتابییەکی ئێرە دەتوانێت هەمان توانای قوتابییەکی هەبێت لە هەر شوێنێکی تری جیهاندا.

ئەو بەو پرسیارە دەستی پێکرد کە بۆچی دەبێت قوتابیان تا هەژدە ساڵی چاوەڕێ بکەن. لە کۆد لاب، پێویست ناکات چاوەڕێ بکەن.